اخبار 1395/12/09 آخرین به روز رسانی
RSS
22174204
Skip Navigation Links   
1395 - پرتفوي بهينه
استراتژي‌هاي اثرگذار براي سرمايه‌گذاري در صندوق‌هاي بازنشستگي کدام‌اند؟
پرتفوي بهينه

علي خرد / تحليلگر بازار مالي
اينفوگرافيک: آرشين ميرسعيدي



صندوق بازنشستگي به‌طور عام به موسسات مالي اطلاق مي‌شود که از سوي يک واحد واسط به درخواست يک شرکت يا يک سازمان دولتي تشکيل مي‌شود، هدف اصلي اين قبيل صندوق‌ها دستيابي به رشد پايدار براي فراهم کردن پرداختي دوران بازنشستگي کارکنان تحت پوشش طرح است. دارايي تحت مديريت صندوق‌هاي بازنشستگي به‌طور معمول از ساير صندوق‌هاي سرمايه‌گذاري به ميزان قابل ملاحظه‌اي بيشتر است. به‌طوري که در بيشتر کشورها از اين صندوق‌ها به عنوان بزرگ‌ترين موسسات مالي و سرمايه‌گذاري ياد مي‌شود.
در ايران مي‌توان اولين قانونگذاري در زمينه بازنشستگي را به دوران پس از برقراري حکومت مشروطه در سال 1287 با وضع قانون وظايف نسبت داد. البته در اين قانون تنها سهم وراث و حمايت اجتماعي از آنها مورد توجه قرار گرفته بود و به حقوق بعد از بازنشستگي و از‌کار‌افتادگي توجهي نشده بود. در سال 1301 اولين قانونگذاري در خصوص تامين اجتماعي کارکنان وضع شد، که درآن علاوه بر سهم وراث به مستمري دوران بعد از اشتغال و از‌کارافتادگي نيز توجه شده بود، قوانين مربوط به بازنشستگي تا به حال چندين بار مورد بازنگري قرار گرفته است و برخي سازمان‌ها نيز مطابق سياست‌هاي مورد نظر خود اين قوانين را بومي‌سازي کرده‌اند.
صندوق‌هاي بازنشستگي در ايران متشکل از نظام‌هاي بيمه‌اي و غير‌بيمه‌اي به فعاليت مي‌پردازند. به‌طور کلي در ايران حدود 50 درصد از نيروي کار و 60 درصد از سالخوردگان تحت پوشش صندوق‌هاي بازنشستگي قرار دارند. نظام بيمه‌اي که با پرداخت‌هاي ماهانه مشخص به حمايت از بازنشستگان و سالخوردگان مي‌پردازد، از طريق صندوق تامين اجتماعي و سازمان بازنشستگي کشوري به همراه تعدادي صندوق‌هاي اختصاصي يا صنفي متولي امور بازنشستگي در کشور هستند. در کنار نظام بيمه‌اي نظام حمايتي غيربيمه‌اي نيز گروه‌ها و اقشار خاصي را تحت پوشش خود قرار داده است. از مهم‌ترين نهادهاي فعال در اين زمينه مي‌توان به سازمان بهزيستي، کميته امداد امام خميني، بنياد شهيد و امور ايثارگران، بنياد مستضعفان و بنياد پانزده خرداد اشاره کرد.
نکته قابل توجه در مورد سطح پوشش نظام بيمه‌اي اين است که ميزان پوشش بيمه در مناطق شهري حدود 80 درصد نيروي کار و در مناطق روستايي بسيار کمتر از اين ميزان است. اين نکته نشان‌دهنده يکي از بزرگ‌ترين نقصان‌هاي پوشش بازنشستگي در کشور است، چرا که روستاييان که قسمت قابل توجهي از اقشار کم‌درآمد جامعه را تشکيل مي‌دهند، از پوشش بيمه و مزاياي بازنشستگي در دوران کهولت و از‌کار‌افتادگي برخوردار نيستند.
مهم‌ترين نهاد مالي فعال در اين بخش صندوق تامين اجتماعي، صندوق بازنشستگي و صندوق‌هاي صنفي هستند. منابع اين صندوق‌ها غالباً با پرداخت حق بيمه از سوي مشمولان، درآمد سرمايه‌گذاري و همچنين در برخي از موارد با تعيين بودجه از سوي دولت تهيه مي‌شوند. مصارف اصلي اين صندوق‌ها نيز شامل پرداخت به کارمندان و مستمري‌بگيران، بيمه‌هاي بيکاري و درخواست بازخريد از خدمت مي‌شود. همچنين ساير ارگان‌ها و سازمان‌هايي که در اين زمينه فعاليت مي‌کنند، بر اساس قوانين و مقررات ارگان کارفرما اداره مي‌شوند. در هر حال مهم‌ترين نکته اين است که کارمندان به اميد کسب درآمد حداقلي در دوران بازنشستگي و از کارافتادگي درصدي از حقوق ماهانه خود را به اين امر اختصاص مي‌دهند.

يکي از مهم‌ترين معضلاتي که صندوق‌هاي نامبرده با آن دست و پنجه نرم مي‌کنند اين است که اين قبيل صندوق‌ها به منبعي براي تامين مالي دولت‌ها تبديل شده‌اند. دولت‌ها از گذشته با واگذاري دارايي‌ها و شرکت‌هايي که نرخ بازدهي بسيار پايين داشته‌اند، با قيمتي بيشتر از ارزش منصفانه به صندوق‌هاي بازنشستگي، به رفع مشکلات نقدينگي خود پرداخته‌اند. تکرار اين عمل در درازمدت موجبات خروج دارايي‌هاي نقدشونده و با بازدهي بالا به منظور تامين نقدينگي جريانات نقد خروجي را سبب مي‌شود. از سوي ديگر با رسوب دارايي‌هايي که نقدشوندگي لازم براي تامين احتياجات جريان نقد خروجي صندوق را ندارند، اين قبيل صندوق‌ها زودتر از آنکه پيش‌بيني مي‌شد، با مشکلات ناشي از تامين نقدينگي مواجه شده‌اند.
کوتاه بودن دوران تصدي مديريت و انتخاب مديران به صورت مستقيم و غير‌مستقيم نيز به مشکلات اين قبيل صندوق‌ها دامن زده است. مديراني که دوره تصدي‌گري کوتاه‌مدتي را در صندوق‌هاي بازنشستگي سپري مي‌کنند، بيشتر به دنبال رضايت مقامات بالا‌دستي خود خواهند بود و کمتر به پياده‌سازي استراتژي بلند‌مدت مي‌پردازند، چرا که ممکن است بعد از دوران تصدي مدير مذکور مدير بعدي به‌طور کلي به استراتژي مذکور اعتقاد نداشته و به دنبال خط فکري خود در صندوق باشد. اين مهم علاوه بر کاهش دوره زماني مورد توجه مديران، هزينه‌هاي استقرار چندباره استراتژي‌ها را به صندوق تحميل مي‌کند. علاوه بر آن مطالعه پيشينه اقتصادي کشورها نشان مي‌دهد، هر زماني که سرمايه بخش خصوصي با بخش دولتي ترکيب شده است عمدتاً زمينه‌هاي فساد و رانت پديد آمده و اين مهم سبب شده به مرور اعتماد بخش خصوصي از بين برود.
از آنجا که سازوکار مديريت در صندوق‌هاي بازنشستگي نسبت به ساير موسسات مالي متفاوت است به منظور نيل به اهداف اين قبيل صندوق‌ها لازم است براي برنامه‌ريزي، چند نکته مورد توجه مديران قرار گيرد. استراتژي سرمايه‌گذاري در اين صندوق‌ها بلند‌مدت است؛ به عنوان مثال فردي 25‌ساله که بخشي از حقوق وي به منظور تامين حقوق و مزاياي بازنشستگي کسر مي‌شود و تا 30 سال به فعاليت مي‌پردازد، با توجه به ميانگين اميد به زندگي 75‌ساله در کشور، درصورتي که بعد از دوران بازنشستگي وي به مدت 20 سال زندگي کرده و مشمول دريافت مستمري باشد، شخص حدود 50 سال به عنوان يکي از مشمولان صندوق به حساب مي‌آيد از اين‌رو در برنامه‌ريزي انجام‌شده براي مديريت صندوق‌هاي سرمايه‌گذاري، بايستي اين بازه زماني مد نظر قرار گيرد.
يکي از نکاتي که در مديريت صندوق‌هاي بازنشستگي بايد مد نظر قرار گيرد، مديريت توامان سرمايه‌گذاري و جريان است. در حالي که در صندوق‌هاي بازنشستگي فعال کشور در خوش‌بينانه‌ترين حالت تنها به مديريت سرمايه‌گذاري بسنده شده و تمهيدي براي مديرت جريان نقد انديشيده نمي‌شود. مديريت جريان وجوه نقد از آن جهت حائز اهميت است که اين قبيل صندوق‌ها در هر سال مالي غالباً جريانات ورودي و خروجي زيادي را تجربه مي‌کنند، از اين‌رو بايستي برنامه‌ريزي صحيحي به منظور تامين جريانات نقد خروجي در صورت فقدان نقدينگي انديشيده شود.
علاوه بر نکات فوق‌الذکر توجه به ساختار جمعيتي در مديريت صندوق‌هاي بازنشستگي يکي از مهم‌ترين الزامات است. جمعيت کشور در سال 57 حدود 38 ميليون نفر بوده است که اين عدد در سال 1395 به حدود 80 ميليون نفر رسيده است؛ ميانگين سن در کشور در سال 1357 حدود 18 سال و نرخ باروري حدود 3 /6 بوده است که اين ميانگين در سال جاري به حدود 30 سال و نرخ باروري به 7 /1 رسيده است، آمار بيان‌شده نشان‌دهنده اين است که با توجه به افزايش جمعيت افراد کهنسال، در آينده نزديک جريانات نقدي خروجي صندوق‌هاي بازنشستگي به منظور پرداخت مستمري افزايش قابل توجهي خواهد داشت در حالي که با توجه به مسن‌تر شدن هرم سني کشور و کاهش نرخ زاد و ولد جريانات نقدي ورودي شامل پرداختي حق بيمه‌ها، کاهش خواهد يافت که اين مهم نياز به مديريت جريان نقد را بيش از پيش آشکار مي‌سازد. در صورتي که حداقل سن بازنشستگي حدود 65 سال در نظر گرفته شود در سال‌هاي ابتدايي پس از انقلاب اسلامي سهم اين گروه سني از کل جمعيت کشور حدود 9 /2 درصد بوده است که اين نرخ در سال جاري به حدود پنج درصد رسيده است که رشد فوق بيانگر نياز بيشتر به پرداخت مستمري خواهد بود. گزيده‌اي از اطلاعات جمعيتي در جدول 2 ارائه شده است. آمارهاي جمعيتي اين جدول همان‌طور که به تفصيل شرح داده شد، نشان‌دهنده اين نکته است که در آينده‌اي نزديک کشور با بحران بازنشستگي روبه‌رو خواهد بود. در حال حاضر صندوق‌هاي سرمايه‌گذاري با دريافت حق بيمه ماهانه پرداختي از سوي کارگران مبادرت به پرداخت مستمري به بازنشستگان مي‌ورزند که اين نکته نشانگر بازدهي پايين عمليات سرمايه‌گذاري در صندوق‌هاي بازنشستگي است. حال با توجه به تغييراتي که در ساختار جمعيتي کشور در شرف ايجاد است، احتمال گرفتاري صندوق‌هاي بازنشستگي در دام بازنشستگي افزايش يافته است. دام بازنشستگي بدان معناست که با توجه به مسن‌تر شدن ساختار جمعيتي کشور به مرور تعداد افراد پرداخت‌کننده حق بيمه کاهش يافته و تعداد افراد مستمري‌بگير در کشور افزايش خواهد يافت که در صورت عدم تغيير رويه در مديريت اين قبيل صندوق‌ها، احتمال به تعويق افتادن پرداخت‌هاي ماهانه مستمري‌ها افزايش مي‌يابد.
لذا به منظور جلوگيري از بحران مطرح‌شده بهتر است، تغييرات اساسي در مديريت سرمايه‌گذاري و وجه نقد صندوق‌هاي سرمايه‌گذاري صورت گيرد. از سوي ديگر پيشنهاد مي‌شود سازوکاري انديشيده شود تا مديريت صندوق‌هاي سرمايه‌گذاري به بخش خصوصي واگذار شود تا علاوه بر افزايش طول دوران تصدي مديران، از آنجا که درآمد بخش خصوصي به بهبود کارايي صندوق وابسته است و بودجه‌اي از دولت به آنها اختصاص نمي‌يابد، سرمايه‌گذاري بهتري با استفاده از منابع مردم صورت گيرد تا از بحران اقتصادي و تبعات اجتماعي که در آينده‌اي نزديک پيش‌بيني مي‌شود جلوگيري شود.

منبع: ويژه نامه روزنامه دنياي اقتصاد، 17 مهرماه 95
لينک دانلود
[ بازگشت
ساختمان مرکزی : تهران - خيابان دکتر فاطمی - ميدان جهاد شماره 61 ، تلفن 88954405 ، فکس : 88963602 ، شماره پستی : 1414771118
کليه حقوق اين وب سايت متعلق به صندوق بازنشستگی کشوری بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است
Designed & Developed by : Behvar Design & Engineering Co.